Aktualności
Roman Statkowski w katalogu PWM – w 100. rocznicę śmierci
2025-11-12
12 listopada 2025 roku przypada setna rocznica śmierci Romana Statkowskiego – polskiego kompozytora nurtu późnoromantycznego i pedagoga, ucznia m.in. Władysława Żeleńskiego, Nikołaja Sołowiowa i Antona Rubinsteina, a (wedle niektórych źródeł) także Nikołaja Rimskiego-Korsakowa. Ciekawy wybór twórczości fortepianowej tego kompozytora, nową instrumentację jego opery Philaenis oraz album z jazzowymi impresjami inspirowanymi operą Maria można znaleźć w katalogu Polskiego Wydawnictwa Muzycznego.
Działalność Statkowskiego (1859-1925) przypada na schyłek romantyzmu oraz czas narodzin nowych postaw estetycznych zapowiadających modernizm; jego droga twórcza to interesujący przykład przemian zachodzących na przełomie epok. Obcowanie z muzyką późnoromantyczną w młodzieńczych latach kompozytora zaowocowało przejęciem przezeń tej estetyki; świadczy o tym m.in. harmonika oparta na rozszerzonym systemie dur-moll, dobór typowych gatunków dla tego czasu (np. mazurek, pieśń), czy też komponowanie utworów o charakterze narodowym i programowym. Uznanie dla Statkowskiego ze względu na wysoki poziom jego rzemiosła kompozytorskiego kilkakrotnie wyrażał zaprzyjaźniony z nim Karol Szymanowski.
W kręgu pianistyki Statkowskiego
Utwory fortepianowe Statkowskiego, niekiedy trudne technicznie, świadczą o dogłębnym rozumieniu problemów pianistycznych. Statkowski był urodzonym lirykiem; jego instrumentalne miniatury często utrzymane są w konwencji narodowych tańców polskich lub muzyki salonowej; cechuje je przejrzysta forma, „wykwintność” melodyki, pomysłowość w zakresie faktury, a także kolorystyka nawiązująca do Chopina, Rachmaninowa, czy nawet impresjonizmu. Interesujący wybór utworów fortepianowych kompozytora w opracowaniu Barbary Karaśkiewicz znajdziemy w fioletowej serii Strumento z katalogu PWM.
Trois mazurkas op. 2 powstały w czasie nauki Statkowskiego u Władysława Żeleńskiego, pod którego okiem studiował harmonię, kompozycję i kontrapunkt. To interesujący przykład stylistyki późnoromantycznej, w której odnaleźć można zarówno fascynację muzyką narodową, jak i wyraźne inspiracje twórczością Chopina, przy jednoczesnym wprowadzeniu nowego, autorskiego spojrzenia na gatunek. Pełne wyrazu kompozycje ukazują rozwój artystyczny młodego Statkowskiego, który już na tym etapie swojej twórczości przejawiał wyrafinowane podejście do formy i harmonii. Jest to swoisty pomost pomiędzy mazurkami Fryderyka Chopina a tymi komponowanymi w duchu XX-wiecznym przez Karola Szymanowskiego czy Romana Maciejewskiego.
Utrzymane w stylu brillant Deux valses op. 5 ukazują dwa odmienne podejścia do tanecznego prototypu i eksponują różne jego cechy. Pierwszy w zbiorze Valse flottante to typowy przykład kompozycji o charakterze wirtuozowskim. Z kolei w Valse caprice następuje odejście od charakterystycznych cech tanecznych na rzecz częstego eksponowania drugiej miary taktu. Tytułowy kapryśny charakter uzyskany zostaje dzięki rytmice (rytm punktowany, synkopy, akcenty) oraz częstym zmianom agogicznym.
Immortelles op. 19 cechuje poetyka instrumentalnej miniatury lirycznej. Każda z ośmiu miniatur to odrębna całość wnosząca do zbioru niepowtarzalny charakter i wyraz, osiągnięty dzięki zróżnicowaniu rozwiązań fakturalnych, ukazujących bogatą skalę możliwości dynamicznych i ekspresyjnych fortepianu. Tytuł zbioru można odczytać w kategoriach wyrażenia tego, co dla Statkowskiego w muzyce najważniejsze, tego co osobiste, ponadczasowe i wartościowe.
W przygotowaniu są także m.in.: Trois piecettes polonaises op. 9, Trois morceaux op. 12 oraz Idylles op. 18.
Od lewej: Karol Szymanowski, Henryk Opieński, Grzegorz Fitelberg, Józef Rosenzweig, Felicjan Szopski, Mieczysław Surzyński, Henryk Melcer-Szczawiński, Bolesław Domaniewski, Roman Statkowski oraz Adolf Gużewski. Fotografia wykonana w Warszawie w 1908 roku. Źródło: Polska Biblioteka Muzyczna.
Nowa orkiestracja…
Spod ręki Statkowskiego wyszły także dwie opery: Philaenis oraz Maria. Choć niektórzy badacze zarzucają im dramaturgiczną słabość libretta, oba dzieła spotkały się z bardzo życzliwym przyjęciem krytyków – między innymi ze względu na inwencję melodyczną kompozytora i wysoki poziom instrumentacji. Przenikające oba dzieła charakterystyczne motywy przewodnie oraz sposób kształtowania partii wokalnych przywodzą na myśl wagnerowski dramat muzyczny, natomiast dynamizowanie narracji zbliża je do symfonii Czajowskiego. Obie opery uzyskały I nagrody: Philaenis na międzynarodowym konkursie w Londynie (1903), zaś Maria na konkursie ogłoszonym przez Filharmonię Warszawską (1904).
Philaenis, mimo zdobycia lauru, nie miała szczęścia: w wyniku konkursu miała doczekać się prapremiery w londyńskim Covent Garden, jednak z powodu zatargów z organizatorami szansa ta bezpowrotnie przepadła, na długie lata pozostawiając kompozytorowi posmak gorzkiego zawodu. Premiera odbyła się rok później, 14 września 1904 r. w Teatrze Wielkim w Warszawie – z polskim librettem w przekładzie kompozytora. Później partytura zaginęła, podobnie zresztą jak większość polskiego tłumaczenia oryginalnego niemieckiego tekstu. Zachowały się natomiast dwie wersje wyciągu fortepianowego. Już w obecnym stuleciu nowej orkiestracji, która weszła do katalogu PWM, podjął się Krzysztof Słowiński – koncertowe prawykonanie nowej wersji pod kierunkiem Słowińskiego odbyło się 28 lipca 2024 roku w Filharmonii Krakowskiej, w ramach Festiwalu Muzyki Polskiej.
… i jazzowe reinterpretacje
Pianista i kompozytor Kuba Stankiewicz od lat bada wpływ polskiej przedwojennej muzyki filmowej na rozwój światowego jazzu. Owocami tych poszukiwań były udane albumy z muzyką Victora Younga, Bronisława Kapera oraz Henryka Warsa w autorskim opracowaniu pianisty. Wreszcie dotarł do źródeł – Young i Wars przyznawali się do przemożnego wpływu Romana Statkowskiego. Stankiewicz wziął na warsztat najsłynniejsze dzieło Statkowskiego – operę Maria (1906) i z jej motywów wysnuł romantyczną, ale i współczesną jazzową opowieść. Do współpracy Stankiewicz zaprosił Daniela Rotema (saksofon tenorowy i sopranowy), Darka Oleszkiewicza (kontrabas) i Tinę Raymond (perkusja). Album INSPIRED BY ROMAN STATKOWSKI ukazał się w pomarańczowej serii REVISIONS marki fonograficznej ANAKLASIS działającej pod auspicjami Polskiego Wydawnictwa Muzycznego.
Statkowski był także uznanym pedagogiem, przychylnym kompozytorskim eksperymentom podopiecznych. Do jego uczniów należeli: Piotr Perkowski, Helena Dorabialska, Mateusz Gliński, Alfred Gradstein, Michał Kondracki, Szymon Laks, Jerzy Lefeld, Jan Adam Maklakiewicz, Stanisław Nawrocki, Ilza Sternicka-Niekrasz, Bolesław Szabelski, Apolinary Szeluto, Kazimierz Wiłkomirski, Bolesław Woytowicz.
Sylwetkę i twórczość Romana Statkowskiego przybliża opracowane przez Barbarę Chmarę-Żaczkiewicz hasło biograficzne w Encyklopedii Muzycznej PWM; można je znaleźć w zasobach Polskiej Biblioteki Muzycznej.
Najczęściej czytane:
Krakowskie biuro Polskiego Wydawnictwa Muzycznego od lutego 2026 roku mieści się pod nowym adresem przy Alei Pokoju 1, w budynku K1. Zmiana podyktowana jest generalnym remontem dotychczasowej, głównej siedziby Wydawnictwa. Adres oddziału PWM w Warszawie pozostaje bez zmian (ul. Wiejska 19, 00-480 Warszawa).
Choć Władysław Żeleński jest niezwykle ważną postacią polskiej kultury, jego nazwisko kojarzone jest zazwyczaj z osobą syna – słynnego Tadeusza „Boya”. Z pomocą przychodzi Polskie Wydawnictwo Muzyczne, którego nakładem właśnie na półki księgarń trafia Żeleński – kieszonkowa publikacja z serii „Małe Monografie”, której Władysław jest bohaterem. Wyrazisty portret kompozytora nakreślili w pisarskim duecie Maciej i Jan Negreyowie. Premiera książki już dziś.
Nagrania kolejnych dziesięciu utworów akordeonowych Andrzeja Krzanowskiego z drugiego okresu jego twórczości (1979-1982) można usłyszeć na portalu poświęconym kompozytorowi oraz na kanale Fundacji imienia Andrzeja Krzanowskiego na YouTube. Jest to zapis koncertu TRYPTYK, który odbył się w Miejskim Domu Kultury w Czechowicach-Dziedzicach w październiku 2025 roku.
FIPADOC 2026 (Festival International Documentaire) to jeden z najważniejszych międzynarodowych festiwali poświęconych filmowi dokumentalnemu. Wydarzenie, odbywające się co roku we francuskim Biarritz, tradycyjnie zainauguruje kalendarz kluczowych światowych imprez dokumentalnych. W programie festiwalu znalazł się film „Bacewicz x Bomsori” w reżyserii Jakuba Piątka – premierowy pokaz filmu odbędzie się w niedzielę, 25 stycznia.
Z optymizmem witamy Nowy Rok wypatrując nadchodzących premier najnowszej muzyki polskiej. W styczniu po raz pierwszy zabrzmią utwory Alka Nowaka i Hanny Kulenty. Będzie można wysłuchać ich zarówno w kraju, jak i za granicą.
Kolędy, pastorałki, kantyczki… W ostatniej w tym roku odsłonie cyklu „Historia pewnego utworu” przyjrzymy się polskim pieśniom bożonarodzeniowym – od tych adaptowanych ze średniowiecznej hymnografii łacińskiej po niekonwencjonalne opracowania Witolda Lutosławskiego.
W niedzielny poranek 21 grudnia, chwilę przed godziną dziewiątą, z Krakowa wyruszył Pociąg Wypełniony Muzyką, inaugurując ogólnopolską akcję Polskiego Wydawnictwa Muzycznego. Jubileuszowy pociąg zakończył w wielkim stylu całoroczne obchody 80-lecia oficyny.
Od osiemdziesięciu lat Polskie Wydawnictwo Muzyczne wspiera rozwój polskiej kultury muzycznej na świecie. Jubileuszowy rok 2025 obfitował w huczne wydarzenia, premiery i projekty realizowane zarówno w kraju, jak i za granicą. Od nowych publikacji nutowych i książkowych, przez wydawnictwa płytowe i zasoby cyfrowe, po koncerty, edukację i międzynarodowe współprace – PWM z dumą podsumowuje dwanaście miesięcy intensywnej działalności.
Z początkiem nowego roku Polskie Wydawnictwo Muzyczne rozpocznie kolejny etap dynamicznego rozwoju, przenosząc tymczasowo swoje krakowskie biuro, mieszczące się od 1952 roku przy alei Krasińskiego 11a, do budynku K1, potocznie nazywanego „Błękitkiem” i znajdującego się przy alei Pokoju 1 (obok Ronda Grzegórzeckiego). W związku z planowanymi pracami księgarnia stacjonarna przy alei Krasińskiego 11a zostanie 23 grudnia czasowo zamknięta. Zachęcamy do zapoznania się z ofertą świątecznej wyprzedaży, która potrwa w księgarni przy alei Krasińskiego 11a od 19 do 23 grudnia. To znakomita okazja by skorzystać z wyjątkowych – bo sięgających 70%! – rabatów!
Nieukończony Koncert fortepianowy, niewydany mazurek, zniszczone Concertino... Kompozytorskie szkice Karola Szymanowskiego to cenne źródło dla muzykologów badających jego język muzyczny i proces twórczy – ale czy jest dla nich miejsce także w życiu koncertowym? W tej odsłonie cyklu „Historia pewnego utworu” przyjrzymy się nie pojedynczemu dziełu, lecz zbiorowi utworów – niedokończonych, nieznanych oraz zrekonstruowanych.
